Prawo do emerytury górniczej ze szczególnym uwzględnieniem pracy w kopalni węgla brunatnego

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zawiera definicję pracy górniczej. Art 50 c wspomnianej ustawy stanowi, iż praca górnicza to zatrudnienie

1) pod ziemią w kopalniach węgla, rud, kruszców, surowców ogniotrwałych, glin szlachetnych, kaolinów, magnezytów, gipsu, anhydrytu, soli kamiennej i potasowej, fosforytów oraz barytu;

2) pod ziemią i przy głębieniu szybów w przedsiębiorstwach budowy kopalń określonych w pkt 1 oraz pod ziemią w przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących dla tych kopalń roboty górnicze lub przy budowie szybów;

3) pod ziemią w przedsiębiorstwach montażowych, przedsiębiorstwach maszyn górniczych, zakładach naprawczych i innych podmiotach wykonujących dla kopalń określonych w pkt 1 podziemne roboty budowlano – montażowe, roboty przy naprawie maszyn i wdrażaniu nowych urządzeń; pracownikom zatrudnionym w tych przedsiębiorstwach, zakładach i innych podmiotach uznaje się za pracę górniczą te miesiące zatrudnienia, w których co najmniej połowę dniówek roboczych przepracowali pod ziemią;

4) na odkrywce w kopalniach siarki i węgla brunatnego przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozie nadkładu i złoża, przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego oraz przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych, a także w kopalniach otworowych siarki oraz w przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalń siarki i węgla brunatnego, na stanowiskach określonych w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw gospodarki i ministrem właściwym do spraw gospodarki złożami kopalin;

5) pod ziemią na stanowiskach dozoru ruchu oraz kierownictwa ruchu kopalń, przedsiębiorstw i innych podmiotów określonych w pkt 1-3, a także w kopalniach siarki i węgla brunatnego oraz w przedsiębiorstwach i innych podmiotach, o których mowa w pkt 4, na stanowiskach określonych w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw gospodarki, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw gospodarki złożami kopalin i ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego;

6) w charakterze członków drużyn ratowniczych kopalń określonych w pkt 1 i 4, mechaników sprzętu ratowniczego tych drużyn oraz w charakterze ratowników zawodowych w stacjach ratownictwa górniczego;

7) na stanowiskach maszynistów wyciągowych na szybach oraz na stanowiskach sygnalistów na nadszybiach szybów w kopalniach, przedsiębiorstwach i innych podmiotach określonych w pkt 1 i 2;

8) na stanowiskach pracy pod ziemią w nieczynnych kopalniach wymienionych w pkt 1;

9) na stanowiskach instruktorów zawodu w górniczych polach szkoleniowych pod ziemią oraz w kopalniach siarki i węgla brunatnego.

Ustawa wskazuje także co to jest praca równorzędna z pracą górniczą.

Z racji tego, że moja kancelaria znajduje się w okręgu funkcjonowania kopalni węgla brunatnego, to właśnie na definicji z w/w punktu 4 będzie skupiał się ten artykuł. Uprawnienia emerytalne związane z wykonywaniem pracy górniczej to przede wszystkim prawo do emerytury górniczej, które przysługuje w wyniku spełnienia łącznie następujących przesłanek: pracownik ukończył 55 lat życia, ma okres pracy górniczej wynoszący łącznie z okresami pracy równorzędnej co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 10 lat pracy górniczej określonej w art. 50c ust. 1 oraz nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego albo złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem zakładu, na dochody budżetu państwa. Wiek emerytalny wymagany od pracowników: kobiet mających co najmniej 20 lat, a mężczyzn co najmniej 25 lat pracy górniczej i równorzędnej, w tym co najmniej 15 lat pracy górniczej, o której mowa w art. 50c ust. 1, wynosi 50 lat.

Zróżnicowanie wieku pracownika, któremu przysługuje prawo do emerytury górniczej na 50 i 55 lat zależy od okresu wykonywania pracy górniczej i tak przy minimalnym stażu pracy górniczej 15 lat emeryturę górniczą można uzyskać w wieku 50 lat (uzupełniając staż do 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn). Natomiast jeśli staż pracy górniczej wynosi 10 lat to na emeryturę można przejść w wieku 55 lat.

Dla pracowników wykonujących pracę górniczą w przodku, bezpośrednio przy urobku, czyli przede wszystkim na maszynach podstawowych (w kopalniach węgla brunatnego to koparki i zwałowarki) pracę tę zalicza się w wymiarze półtorakrotnym.

W praktyce zdarza się często, że choć pracownik wykonywał prace górniczą nawet przez cały okres swojego zatrudnienia oraz spełnia pozostałe kryteria, Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawia przyznania prawa do emerytury. W takim przypadku pracownik, który chciałby dalej walczyć o emeryturę górniczą, musi w ciągu 30 dni od dnia doręczenia mu decyzji ZUS złożyć od niej odwołanie. Odwołanie musi być wniesione we wskazanym terminie, bowiem inaczej nie zostanie w ogóle rozpatrzone. Odwołanie składa się do sądu okręgowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania uprawnionego pracownika. Jednak wysłać lub złożyć odwołanie należy do właściwego oddziału ZUS, bowiem to ZUS bezpośrednio przekazuje odwołanie do sądu odwoławczego wraz z całą dokumentacją pracownika. Odwołanie jest wolne odo opłat, tak samo jak całe postępowanie ubezpieczeniowe w takiej sprawie. To oznacza, że nie trzeba ponosić żadnych kosztów sądowych związanych z postępowaniem. Jedyny koszt może pojawić się w razie przegrania sprawy – jest to koszt pełnomocnika procesowego ZUSu i aktualnie wynosi 180 zł.

W wyniku prawidłowego wniesienia odwołania od decyzji ZUS, toczy się postępowanie sądowe. Głównym przedmiotem postępowania sądowego jest postępowanie dowodowe, co oznacza, że przed sądem przesłuchuje się świadków lub samego odwołującego. Sąd bada dokumenty złożone do sprawy a także może zasięgnąć opinii biegłego lub przeprowadzić inne dowody. W dobie epidemii przesłuchanie świadków lub stron może być przeprowadzone zdalnie przez Internet, choć w postępowaniu ubezpieczeniowym przed Sądem Okręgowym w Koninie zdarza się do rzadko lub wcale. Po przeprowadzonym postępowaniu dowodowym sąd wydaje wyrok. Służy od niego apelacja do sądu odwoławczego. Z doświadczenia wiem, że odwołującego bardzo zainteresowany jest uzyskaniem odpowiedzi na pytanie ile czasu trwać będzie postępowania. Nie da się na to pytanie odpowiedzieć nawet podając widełki. Czas trwania postępowania sądowego uzależnione jest od wielu czynników. Trwać może od kilku do kilkunastu miesięcy, choć i ten okres nie zawsze jest zachowany.

Wskazać trzeba, że każde postępowanie sądowe jest sprawą indywidualną i tak jest rozpatrywana. Zapraszam do kontaktu z kancelarią w razie potrzeby uzyskania bardziej szczegółowej analizy swojej sprawy czy pomocy w sporządzeniu odwołania i/lub reprezentacji przed sądem.